‘Stan’ betekent ‘land’ en er zijn zeven onafhankelijke landen met dit achtervoegsel. Vijf behoorden ooit tot de Sovjet‑Unie. Ik bezoek er vier, te weten Oezbekistan, Tadzjikistan, Turkmenistan en Kirgizië (Kirgistan). En daar is meteen vraag 1 van de kennisquiz*: noem de drie andere ‑stans. Nee, ’Verweggistan’ keurt de jury niet goed.
*Antwoorden vind je onderaan dit artikel.
Oezbekistan
Mijn eerste kennismaking met Oezbekistan is de hoofdstad Tasjkent, waar ik niet de indruk krijg dat ik op een plek ben beland waar ruim 2 miljoen mensen wonen. Er is geen hectische verkeersdrukte met veel getoeter en ik zie maar weinig hoogbouw. Vanaf het vliegveld bereik ik per bus en metro de stad, wat me bij elkaar zo’n 25 cent kost. En ik kan met mijn telefoon betalen! Dat had ik niet verwacht, maar het totaalbedrag hakt natuurlijk wel een gat in mijn reisbudget.
Architectuur
Een deel van de metrostations stamt nog uit de Sovjettijd en is ingericht volgens een bepaald thema. Het meest bijzondere is Kosmonavtlar, waar Russische ruimtevaart en ‑helden worden geëerd in het ontwerp.
Dat brengt ons bij vraag 2 van de kennisquiz. De naam van de eerste man in de ruimte weten de meesten wel. Maar wie was de eerste vrouw? Ja, zij was Russisch en nee, ik wist het (ook) niet.
Tasjkent is een prettige, maar weinig bijzondere stad. Als ik op weg ben naar Navoi Park, waar excentrieke Sovjetarchitectuur te bewonderen valt, kom ik onvermijdelijk langs een winkelcentrum dat mij vooral aan Disneyland doet denken. Werkelijk afschuwelijk. Als ik er doorheen gesneld ben en aan de rand van het park kom, blijkt dit volledig omheind te zijn zonder ook maar enig zicht naar binnen, laat staan dat er een ingang te vinden is. Ik keer om en probeer de excentrieke kapitalistische architectuur van het winkelcentrum nogmaals te negeren.
Oudheid
Gelukkig is er in Samarkand, de voormalige hoofdstad van wat nu Oezbekistan is, volop architectuur te zien die wel de moeite waard is. Ik reis er per trein naartoe en mijn verblijf is op loopafstand van de belangrijkste bezienswaardigheden. De eerste, Registan, is een plein dat ooit het commerciële centrum van de stad was en dat omringd wordt door drie zogenaamde Madrassa. Dit zijn onderwijsinstellingen, waarvan de oudste delen stammen uit de vijftiende eeuw. De gebouwen zijn rijk versierd met tegelwerk, bladgoud en lapis lazuli.
En dan voel je gelijk vraag 3 al aankomen: wat is lapis lazuli?
De tweede belangrijke bezienswaardigheid is Shah‑i‑Zinda, een galerij met mausoleums uit de elfde tot en met de negentiende eeuw. Ook hier zijn de gebouwen voorzien van bijzonder tegelwerk. Het geheel is kleinschaliger en voelt beter benaderbaar dan Registan, maar juist daarom spreekt het nog meer tot de verbeelding.
Tadzjikistan
Samarkand ligt op ongeveer zestig kilometer afstand van de grens met Tadzjikistan, wat een uitstapje naar dat land een kleine moeite maakt. Bij de grensovergang is het niet druk, dus ik ben snel aan de andere kant, waar ik verder reis met een georganiseerde tour. Het Fann gebergte waar ik naartoe wil, is niet ver maar wel afgelegen en daarom wordt een bergwandeling in je eentje niet aangeraden. We overnachten bij Iskanderkul, een meer aan de voet van een serie bergen. Voor de volgende dag staat een flinke wandeltocht op het programma.
Omdat ik vroeg wakker ben, loop ik in mijn eentje een stuk langs het meer. Al snel word ik gevolgd door een hond, die eerst een eindje achter me aan drentelt, dan naast me komt en vervolgens voor me uit gaat, alsof hij zeggen wil “ik weet heus de weg wel”. Bij een punt waar de combinatie van water, bergtoppen en pril zonlicht op haar mooist is, blijf ik staan. Serene rust. Mijn tijdelijke trouwe viervoeter gaat naast me zitten en lijkt volkomen te begrijpen wat ik ervaar. Zouden ze dit bedoelen met Verweggistan?
Na het ontbijt gaan een gids en ik op pad voor een wandeling door de omgeving van Iskanderkul, het vertrekpunt is een naburig bergdorpje, waar we met een busje naartoe rijden. Langs een kleine rivier met helder water afkomstig van gletsjers maken we een tocht van een uur of vier. De uitzichten zijn overweldigend, de natuurgeluiden rustgevend en het zachte najaarsweer sluit zo perfect aan op de activiteit, dat een nadere toelichting op een reclamespotje zou gaan lijken. De gids maakt één schoonheidsfoutje: ergens halverwege vraagt ze of ik het goed vind als ze muziek afspeelt op haar telefoon.
Kennisquiz vraag 4: Wat zou Bart hierop geantwoord hebben?
Voorkruipen
Bij de grensovergang terug naar Oezbekistan is het drukker dan op de heenweg en bij het loket van Tadzjikistan krijg ik te maken met een verschijnsel dat mij deze reis al vaker opgevallen is: mensen kruipen voor in wachtrijen. Overal. En dan niet de jongelui, maar juist de ouderen. Als ik er na de nodige irritatie en enig subtiel ellebogenwerk genoeg van heb, moet ik tegen mijn aard in toch maar even kabaal maken. “Kruipt hier nou werkelijk iedereen voor, wat een asociaal volk zijn jullie!”, roep ik in het Nederlands. Uiteraard verstaat men er geen klap van, maar de boodschap komt over. “Please go first”, hoor ik van diverse kanten.
Aan Oezbeekse zijde herhaalt het voordringen zich, maar daar hoef ik mijn stem niet nogmaals te verheffen, omdat ik fysiek iets eerder ingrijp. Nederlanders zijn de langste mensen ter wereld en dat heeft zo zijn voordelen. Zou ‘stan’ dan toch geen ‘land’ betekenen, maar ‘voorkruipen’? Verweggistan. Verweggivoorkruipen.
Vraag 5: Op de 2024‑versie van deze lijst met 195 landen, staan Nederlanders op nummer 1 als het gaat om gemiddelde lengte. Op welke plaats staan de Tadzjieken? 2 punten als je het exact goed hebt, 1 punt als je maximaal 10 hoger of lager antwoordt. Inderdaad, deze vraag kan op je eindrapport het verschil maken tussen ’Topper!’ of ‘Doet leuk mee’.
Koffie
In Oezbekistan reis ik verder naar Buchara, dat een oude stadskern heeft met een geschiedenis van duizend jaar. De gebouwen zijn natuurlijk flink gerestaureerd, maar toch maakt het geheel de indruk dat er al die eeuwen niet gek veel veranderd is. Afgezien van de toeristische marktkraampjes en eettentjes dan. Buiten het centrum van Buchara loopt een netwerk van allerlei achterafstraatjes, waar je ronddwalend soms op bijzondere plekken stuit. Zoals het kleine koffieterras tegenover het knusse minimoskeetje Chor Minor op onderstaande foto. (De ooievaars op de toren rechtsachter zijn van plastic, dat dan weer wel.)
Mijn laatste stop in Oezbekistan is Khiva, wederom een plaats met een rijke historie en een bijbehorend oud centrum, dat zo goed onderhouden en behouden is dat het lijkt alsof het recent uit de grond gestampt is. Er zijn zeker mooie dingen te zien, zoals de blauwe en 29 meter hoge Kalta Minor minaret, die mij aan een enorme vaas doet denken.
Vanuit Khiva ga ik Turkmenistan in, daarna reis ik door naar Kirgizië. Ondanks dat ik alles volgens de regels en eisen van Turkmenistan georganiseerd heb, is er nog steeds een kans dat mij de toegang geweigerd wordt wanneer ik eenmaal bij de grensovergang sta. En dat kan zonder duidelijke reden gebeuren. Ik wacht in ontspanning af.
Ter afsluiting kennisquiz vraag 6: Waar komt de term Verweggistan vandaan?
Antwoorden kennisquiz
- Afghanistan, Kazachstan en Pakistan.
- Valentina Teresjkova.
- Gesteente met een intense azuurblauwe kleur, voornamelijk gewonnen in Afghanistan.
- NEEN!
- Positie 157.
- Uit het weekblad Donald Duck.
Over de uitslag kan niet worden gecorrespondeerd. In gevallen waarin het reglement niet voorziet, beslist Bems.
